- Πρώτα το παράδειγμα της συγκύπτουσας που πηγαίνει στην συναγωγή παρά την ασθένειά της. Βλέπουμε στις μέρες μας όλο και πιο πολύ να παραμελείται το καθήκον του εκκλησιασμού ενώ προβάλλονται πολλά ψευδοεπιχειρήματα γι’ αυτό. Και πρώτο παρουσιάζουν το επιχείρημα της πανταχού παρουσίας του Θεού. Σ’ αυτούς θα μπορούσαμε να ανταπαντήσουμε ότι κανένας δεν αμφιβάλλει για την αξία ή την αναγκαιότητα της ατομικής προσευχής. Δεν μπορεί όμως αυτή ούτε να αντικαταστήσει αλλ’ ούτε και να συγκριθεί προς την κοινή λατρεία. Στην αγία Γραφή υπάρχει το παράγγελμα «Εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεόν». Σε κοινές συνελεύσεις, κοινές συγκεντρώσεις δηλ. να υμνείτε, να λατρεύετε τον Θεό. Η παρουσία των άλλων που προσεύχονται, ο διάκοσμος του ναού με τις εικόνες και τις άλλες παραστάσεις, η ψαλμωδία, το θυμίαμα, δημιουργούν ατμόσφαιρα μοναδική που ανυψώνει στα ουράνια. Προβάλλουν και άλλο επιχείρημα ακόμα: ότι δεν καταλαβαίνουν τα όσα λέγονται στην θεία λειτουργία και στις ιερές ακολουθίες. Μα όταν απέχουν από τον εκκλησιασμό και δεν έρχονται δεν καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο. Απεναντίας περισσότερο βυθίζονται στο σκοτάδι και χάνουν και αυτό το λίγο που μπορούσαν με λίγη προσπάθεια να καταλάβουν. Πρέπει να ξέρουμε ακόμα ότι η πίστη μας δεν είναι μόνο διανοητική, εγκεφαλική, γνωσιολογική αλλά και καρδιακή πνευματική. Πολλές φορές έστω και αν αδυνατεί ο νους να συλλάβει κάποια πράγματα κατανοούνται καρδιακά. Στην θεία λειτουργία που τελείται στην εκκλησία τέλος θα βρούμε αυτό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Αφού κοινωνήσουμε άξια ενωνόμαστε με τον Θεό και θεονόμαστε απολαμβάνοντας την βασιλεία του θεού που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η κοινωνία μας με το άκτιστο τον Θεό. Να γιατί είναι απαραίτητη η παρουσία μας στο ναό κάθε Κυριακή και κάθε γιορτή. Υπόδειγμα προς μίμηση η σημερινή συγκύπτουσα.
- Υπάρχει και δεύτερο σημείο άξιο προσοχής όμως στη σημερινή ευαγγελική περικοπή. Κι’ αυτό αναφέρεται στην ορθή στάση μας απέναντι στην αργία της Κυριακής. Για τους Εβραίους ήταν θεσμοθετημένη στο Νόμο η αργία του Σαββάτου. Η εντολή έλεγε : «Μνήσθητι την ημέραν των Σαββάτων αγιάζειν αυτήν...». Ο Θεός όρισε την ημέρα του Σαββάτου για σωματική ανάπαυση αλλά και να την αφιερώνουν σε έργα ευποιίας και να αποφεύγουν κάθε κερδοφόρα εργασία. Σιγά-σιγά όμως οι θρησκευτικοί ηγέτες των Εβραίων είχαν παραχαράξει το Νόμο κι είχαν διαστρεβλώσει το θέλημα του Θεού, εγκλωβίζοντας τις εντολές του Θεού σε μια σειρά από ξηρούς τύπους. Έφτασαν στο σημείο πολλοί λεγόμενοι «ευσεβείς» Εβραίοι να διερωτώνται αν επιτρεπόταν το Σάββατο να έχουν μαζί τους ένα μαντηλάκι, γιατί κάθε μεταφορά βάρους εθεωρείτο αθέτηση της εντολής. Βάρους βέβαια εξωτερικού. Γιατί για το βάρος των αμαρτιών, το βάρος της εγκληματικής συνείδησης, το βάρος του άδικου πλούτου, δεν γινόταν καμία συζήτηση. Τέτοιο βάρος οι ραβίνοι ούτε καν το υποπτεύονταν ότι είναι δυνατό να υπάρχει. Μετρούσαν την ευσέβεια με την εξωτερική συμπεριφορά. Δεν έστρεφαν την προσοχή στο εσωτερικό του ανθρώπου, εκεί που θεμελιώνεται η αρετή : Στις ακαθαρσίες του νου, στο βόρβορο της καρδιάς, στο μολυσμό της ψυχής. Ο Χριστός στη σημερινή θεραπεία ήθελε να διδάξει ποιο είναι το ορθό νόημα της αργίας του Σαββάτου και ότι «το Σάββατον διά τον άνθρωπον εγένετο και ουχ ο άνθρωπος διά το Σάββατον». Αργία του Σαββάτου -για μας της Κυριακής- δεν σημαίνει απραξία των καλών. Αντίθετα μάλιστα. Σημαίνει αφιέρωση της μέρας - μετά την Θ. Λειτουργία- στην επιτέλεση του καθήκοντος προς τον συνάνθρωπο, αφού έτσι πάλιν τηρούμε τις εντολές του Θεού.
- Υπάρχει όμως και τρίτο δίδαγμα από τη σημερινή περικοπή. Κι αυτό είναι η αποφυγή της υποκρισίας. Ο λόγος του Χριστού ήταν κεραυνοβόλος. «Υποκριτά» λέει στον αρχισυνάγωγο. Ζείς μέσα στο νόμο και τους προφήτες αλλά εκτελείς τυπικά και υποκριτικά τα καθήκοντα σου χωρίς αληθινή αγάπη για τους συνανθρώπους σου. Πάντοτε δυστυχώς υπάρχουν μέσα στην κοινωνία υποκριτές. Γνωρίσματα φαρισαϊκής συμπεριφοράς παρουσιάζονται με εντυπωσιακή συχνότητα όχι μόνο στους εκτός της Εκκλησίας αλλά και στη ζωή των θρησκευόμενων ανθρώπων. Οι υποκριτές δεν είναι ευσεβείς αλλά ευσεβοφανείς. «Θεόν ομολογούσιν ειδέναι, τοις δε έργοις αρνούνται». Είναι τακτικοί στην εκκλησία, ανάβουν τα κεριά τους, προσκυνούν επιδεικτικά τις εικόνες. Όταν όμως αναχωρήσουν από την εκκλησία, η ζωή και η διαγωγή τους κάθε άλλο παρά χριστιανική και θεάρεστη είναι. Είναι γι’ αυτούς που ο Θεός είπε «τοις χείλεσιν αυτών με τιμώσι, η δε καρδία αυτών πόρρω απέχει απ’ εμού». Η υποκρισία είναι αρρώστια της ψυχής. Το Ευαγγέλιο καταπολεμεί την υποκρισία γιατί αυτή βάζει προσωπεία, μάσκες, στα πρόσωπα. Κάνει τους ανθρώπους διχασμένες προσωπικότητες, αναγκασμένους να αλλάζουν συμπεριφορά ανάλογα με τις περιστάσεις. Παράδειγμα υποκρισίας προς αποφυγήν μας προβάλλει η Εκκλησία τον Ιούδα. «Ηκολούθει γαρ τω διδασκάλω και καθ’ εαυτώ εμελέτα την προδοσίαν». Ήταν «τοις μαθηταίς συναυλιζόμένος και τοις Ιουδαίοις συναγαλλόμένος». Μιλούσε «περί φιλοπτωχείας» αλλά «εζήτει τα αργύρια».
Έχει ήδη ετοιμασθεί η Βηθλεέμ για να δεχτεί «εν σπηλαίω και εν φάτνη» το θείο βρέφος. Η αποκαλυπτική αναγγελία του Αγγέλου στον δίκαιο Ιωσήφ, έχει ήδη φανερώσει την θεία προέλευση του Ιησού. Προαναγγέλλει την θαυματουργική και μυστηριώδη γέννηση του θεανθρώπου και τον σκοπό της ενανθρώπισής Του, που δεν είναι άλλος από την σωτηρία του λαού Του από τις αμαρτίες. Με την γέννησή Του, εκπληρώνεται η υπόσχεση του Θεού στους αμαρτήσαντες πρωτόπλαστους και μέσω αυτών σε όλους εμάς. «Έρχει χαρίσασθαι την ελευθερίαν, την ζωήν και λύτρωσιν αγνώμοσιν οικέταις» σημειώνει ο υμνωδός. Έρχεται για να χαρίσει στους αγνώμονες ανθρώπους την ελευθερία, την ζωή και την λύτρωση από τις αμαρτίες. Με την παράβαση των εντολών του Θεού, έχασαν την δυνατότητα να μείνουν αθάνατοι. Έχασαν και τον παράδεισον «της τρυφής». Θείο δώρο για την ανθρωπότητα είναι η έλευση του Σωτήρος Ιησού. Στο πρόσωπό Του, εκπληρώνεται ένα πλήθος προφητειών των θεόπνευστων Προφητών. Ύστερα λοιπόν από λίγες ημέρες θα επαναφέρουμε στη σκέψη μας και θα εορτάσουμε την θεία ενανθρώπιση με την αρμόζουσα λαμπρότητα στους ιερούς μας ναούς. Η ενανθρώπιση του Ιησού, αγαπητοί μου αδελφοί, έρχεται να επιβεβαιώσει την αγάπη του Θεού, που μας παραχωρεί μια ακόμη ευκαιρία για να αποδεχτούμε την προσφερόμενη σωτηρία από το βάρος των αμαρτιών μας. Συνεπώς η ετήσια επανάληψη αυτού του λαμπρού εορτασμού, σταθμού στην ιστορία της ανθρωπότητας, δεν είναι ένας απλός χρονολογικός διαχωρισμός, της προ Χριστού και μετά Χριστόν εποχής μόνον, που οπωσδήποτε σημάδεψε την ιστορία μας. Αποκτά μια σπουδαία και ιδιαίτερη σημασία και προφανώς μοναδική για μας τους χριστιανούς, εφόσον μας υπενθυμίζει τον σκοπό της ενανθρώπισης, την απαλλαγή μας από την αμαρτία, την προσοικείωση της απολυτρώσεως.
Μακρά είναι η αναφορά στη σειρά των προπατόρων του Ιησού από τον ευαγγελιστή Ματθαίο. Σημαντικοί σταθμοί από τον Αβραάμ, τον βασιλέα Δαβίδ, την Βαβυλώνια αιχμαλωσία και την περίοδο μετά από αυτή, μέχρι και την γέννησή Του, τονίζουν την προέλευση του Ιωσήφ, πριν αρχίσει την εξιστόρηση της γέννησης του Ιησού, ο ευαγγελιστής. Χαρακτηριστικά περιγράφει με λιτότητα την προσωπικότητα του Ιωσήφ που ενώ είναι ιδιαίτερα αξιοπρεπής παράλληλα είναι και δίκαιος και δεν θέλει να εκθέσει την Παναγία. Γι αυτό έχει δεχθεί και την υπέρτατη ευλογία του Θεού. Αλλά και η εμφάνιση και παρουσία του Αγγέλου ανταποκρίνεται στην τιμή της επιλογής του Θεού. Άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό του Ιωσήφ είναι η πίστη και η απόλυτη και χωρίς αντιρρήσεις υποταγή του στο θείο θέλημα, στην ολοκλήρωση του προαιωνίου σχεδίου του Θεού για την ενανθρώπιση του Υιού Του. Και δεν μπορούμε, φυσικά, θα παραβλέψουμε και την καταγωγή του, παρά το γεγονός ότι δεν έχει άμεση και ουσιαστική σχέση με τον χαρακτήρα του.
Την πίστη και την υποταγή στο θέλημα του Θεού σημαντικών προσωπικοτήτων της Παλαιάς Διαθήκης, αναφέρει στο σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα ο απόστολος Παύλος. Όλοι αυτοί πιστοί στην πρόσκλησή Του, υπάκουσαν στις εντολές του Θεού, έγιναν μέρος του σχεδίου της σωτηρίας. Πέτυχαν να γνωρίσουν στον κόσμο το προαιώνιο σχέδιο απολύτρωσης του ανθρώπου από των αμαρτιών του. Πέτυχαν να προετοιμάσουν την πραγματοποίηση των επαγγελιών του Θεού για τη σωτηρία του γένους των ανθρώπων. Και ενώ με την θεόπνευστη πίστη τους πέτυχαν τόσο πολλά δεν είχαν την ευτυχία τη δική μας. Έφυγαν από τον κόσμο αυτό, πριν απολαύσουν την παρουσία του Θεανθρώπου. Έφυγαν χωρίς να ακούσουν τη θεία διδασκαλία του Ιησού, χωρίς να αντικρίσουν τα υπερφυή θαύματά Του. Αυτή την ευκαιρία, αυτή την ευλογία, την έχουμε εμείς, αγαπητοί μου αδελφοί, χωρίς να έχουμε πράξει κάτι ιδιαίτερο, ώστε να μας ανήκει και να την δικαιούμαστε. Ζούμε στην περίοδο της χάριτος του Κυρίου. Ήρθε ο ίδιος, έζησε ανάμεσά μας, δίδαξε και θαυματούργησε για να πείσει και τους πλέον επιφυλακτικούς για τη σημασία της τήρησης των εντολών Του, για την ανάγκη αλλαγής τρόπου ζωής. Ο Ιησούς μας προσέφερε και τα μέσα της σωτηρίας, και τον τρόπο απαλλαγής από τις αμαρτίες, και την δυνατότητα να ζούμε μαζί Του αιώνια. Γιατί Αυτός θα σώσει τον λαόν Του από τις αμαρτίες του.
Ύστερα από λίγες ημέρες, αγαπητοί μου, θα γιορτάσουμε και πάλι τα Χριστούγεννα. Θα ετοιμάσουμε οικογενειακές γιορτές και φαγοπότια. Ίσως θα αγοράσουμε καινούργια ρούχα, θα ανταλλάξουμε δώρα. Είμαστε άνθρωποι και αναζητούμε τις υλικές απολαύσεις και ικανοποιήσεις. Αλλά έχουμε και ψυχή, είμαστε και πνευματικά όντα. Μήπως λοιπόν, λησμονήσαμε την προετοιμασία της ψυχής μας. Τί κάναμε για να απαλλαγούμε από τα λάθη, τις κακιές μας επιθυμίες και συνήθειες, τις αμαρτίες μας; Πόσο εκμεταλλευτήκαμε την ευκαιρία της σωτηρίας που παρέχει ο Ιησούς; Φωνάζει ο υμνωδός «ετοιμάζου Βηθλεέμ..... ευτρεπίζου... ήνοικται πάσιν η Εδέμ». Έχει ανοιχτεί για όλους ο παράδεισος. Ετοιμάσαμε χώρο στην ψυχή μας για να γεννηθεί ο Χριστός; Θα προσφέρουμε όπως οι εξ ανατολής μάγοι κι εμείς τα δικά μας δώρα, την καθαρότητα της ψυχής μας; Αυτά και άλλα πολλά, είναι ερωτήματα που πρέπει να απαντήσουμε πριν την 25η Δεκεμβρίου, για να κατοικήσει η ειρήνη του Θεού μέσα μας. Να γιορτάσουμε πραγματικά. Η γιορτή των Χριστουγέννων μάς δείχνει το δρόμο της απολύτρωσης και σωτηρίας. Τον δρόμο της θέωσης. Ας κυριαρχήσει αυτό το νόημα στους επικείμενους γιορτασμούς. Γένοιτο.
Δ.Γ.Σ.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΙΝ
Απόστολος: Πραξ. στ΄ 8-15, ζ΄ 1-5, 47-60
Ευαγγέλιο: Ματθ. β΄ 13-23
27 Δεκεμβρίου 2009
«Μέλλει γάρ Ηρώδης ζητείν το Παιδίον ,του απολέσαι αυτό»
Στην Ευαγγελική περικοπή, που διαβάζεται μετά τη μεγάλη Δεσποτική εορτή των Χριστουγέννων, ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει ότι Άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Ιωσήφ σε όνειρο και τον πρόσταξε να πάρει το νεογέννητο βρέφος και τη μητέρα Του και να αναχωρήσει για την Αίγυπτο, διότι ο Ηρώδης σκόπευε να αναζητήσει τον Χριστό για να Τον φονεύσει.
Κατ’ αρχήν, πρέπει να πούμε ότι η «πολεμική» διάθεση κατά του Χριστού και της Εκκλησίας δεν είναι νέο φαινόμενο. Πάντοτε υπήρχε. Ουσιαστικά, το ορθόδοξο ήθος είναι σταυρικό ήθος. Και είναι όντως αδύνατο να εκφράσουμε, δια της λογικής μας και μόνο, τον αποστελλόμενο προς εμάς υπό του Θεού πλούτο της σταυρικής οδού. Το γεγονός αυτό του διωγμού, που επαναλαμβάνεται στην ιστορία του κόσμου, θέτει ενώπιόν μας ένα ερώτημα που πολλές φορές έχει ανάγκη κατηγορηματικής επιλύσεως: Πώς να αντιδρά κάποιος στους διωγμούς του κόσμου τούτου; Την απάντηση τη δίνουν οι Άγιοι και οι Μάρτυρες της Εκκλησίας.
Οι άνθρωποι του Θεού δεν είναι στωικοί και απαθείς, ούτε κατ’ ανάγκην εθελοντές μαχητές. Είναι συνήθως ταπεινές προσωπικότητες, που όμως αντί να σκληρυνθούν ή να επαναστατήσουν κατά την ώρα της δοκιμασίας, εγκαταλείπονται στον Χριστό με μιαν απεριόριστη εμπιστοσύνη. Ο Χριστός τότε τους ελευθερώνει από τον πόνο και τους γεμίζει από χαρά.
Υπάρχει όμως και μια άλλη όψη του μαρτυρίου. Ο διωγμός των Αγίων και των Χριστιανών τους τοποθετεί στην πρώτη γραμμή, μεταξύ εκείνων που γίνονται αντικείμενα εκμεταλλεύσεως και καταπιέσεως και τους κάνει να είναι αλληλέγγυοι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το χριστιανικό μαρτύριο προσλαμβάνει μια ιδιαίτερη σπουδαιότητα μέσα στη μεγάλη ιστορία του αγώνα υπέρ των δικαιωμάτων του ανθρώπου, υπέρ του σεβασμού του προσώπου και της κοινωνίας των προσώπων. Η πιστότητα στον Χριστό άχρι θανάτου διέρχεται απαραίτητα από την πιστότητα στην προσωπική συνείδηση. Ο άνθρωπος είναι κατ’ εικόνα Θεού, έχει ουράνιες ρίζες, είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος από τον κόσμο και την ιστορία, και για τον λόγο αυτό είναι αναλλοίωτος. Όταν τον θανατώνουν, ευλογεί τους δημίους του, απευθύνεται στη συνείδηση τους. Αρνείται τη βία, για να επικαλεστεί τη μόνη επανάσταση: την επανάσταση των συνειδήσεων. Αυτό μας αποκαλύπτει και ο πρωτομάρτυρας Στέφανος.
Η μη υποταγή στο όνομα της συνειδήσεως και της πίστεως, στο όνομα της ύψιστης προσωπικής ελευθερίας, αποδεικνύει ότι η εξουσία βρίσκει τα όριά της στο μυστήριο του προσώπου. Το δίδαγμα του διωγμού είναι ότι ο Θεός είναι η ελευθερία του ανθρώπου. Το πρόσωπο δεν είναι εκ του κόσμου τούτου και για τον λόγο αυτό δύναται να τον μετατρέψει. Η παρουσία της Εκκλησίας και η μαρτυρία της ελευθερώνουν τον κόσμο από τη μοίρα, για να του δώσουν διέξοδο προς τις δυνάμεις και τους καρπούς του Πνεύματος.
Αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα εκείνων που διώκονται στο όνομα του Χριστού από τους «Ηρώδες» κάθε εποχής.
Σήμερα, που η λεγόμενη Νέα Τάξη πραγμάτων, μέσα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, εκφράζεται και ως μια εξουσιαστική παρουσία, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας προσλαμβάνει τεράστιες διαστάσεις που εγγίζουν το παρόν και μέλλον μας, την ανθρωπιά και τον πολιτισμό μας, το ήθος και τη δημιουργικότητα μας ,τη μαρτυρία και την παρουσία μας, ως ορθόδοξων χριστιανών, μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Οι Χριστιανοί, αρνούμενοι κάθε εξουσία, καλούμαστε να γίνουμε φτωχοί και ειρηνικοί δούλοι του Χριστού, που θεμελιώνει την ελευθερία του προσώπου, φορείς παντός του πληρώματος του Θεού.
Γιώργος Σαββίδης
